کنتاکتور چیست و چطور کنتاکتور مناسب انتخاب کنیم؟
کنتاکتور یک کلید الکترومغناطیسی است که با یک جریان کوچک فرمان، مدار قدرت یک مصرف‌کننده‌ی بزرگ مثل الکتروموتور، پمپ، کمپرسور یا هیتر را وصل و قطع می‌کند. انتخاب کنتاکتور مناسب، عمر موتور و خود کنتاکتور را بالا می‌برد. در این مطلب با اصول کار و معیارهای انتخاب کنتاکتور آشنا می‌شوید.
کنتاکتور چطور کار می‌کند؟
هر کنتاکتور یک بوبین (سیم‌پیچ) دارد. وقتی بوبین برق‌دار می‌شود، آهن‌ربای داخلی کنتاکت‌های اصلی را می‌بندد و مدار قدرت وصل می‌شود. با قطع برق بوبین، فنر کنتاکت‌ها را باز می‌کند. کنتاکتورها معمولاً علاوه بر سه کنتاکت اصلی، کنتاکت‌های کمکی باز (NO) و بسته (NC) هم دارند که در مدار فرمان، برای نگه‌داشتن (خودنگه‌دار) یا چراغ‌های نشانگر استفاده می‌شوند.
معیارهای انتخاب کنتاکتور
۱. جریان کاری در رده‌ی AC-3
عدد موجود در کد مدل کنتاکتورهای سری D معمولاً جریان نامی در رده‌ی AC-3 (راه‌اندازی و قطع موتورهای القایی قفس سنجابی) است. مثلاً D09 یعنی ۹ آمپر و D32 یعنی ۳۲ آمپر. جریان نامی کنتاکتور باید از جریان نامی موتور کمتر نباشد. توان تقریبی موتورهای سه فاز ۴۰۰ ولت برای مدل‌های رایج:
| مدل | جریان AC-3 | توان تقریبی موتور (۴۰۰ ولت) |
|---|---|---|
| GC1D09 | ۹ آمپر | ۴ کیلووات |
| GC1D12 | ۱۲ آمپر | ۵.۵ کیلووات |
| GC1D25 | ۲۵ آمپر | ۱۱ کیلووات |
| GC1D32 | ۳۲ آمپر | ۱۵ کیلووات |
| GC1D40 | ۴۰ آمپر | ۱۸.۵ کیلووات |
| GC1D50 | ۵۰ آمپر | ۲۲ کیلووات |
| GC1D65 | ۶۵ آمپر | ۳۰ کیلووات |
| LC1D115 اشنایدر | ۱۱۵ آمپر | ۵۵ کیلووات |
اعداد جدول تقریبی هستند؛ همیشه برگه‌ی مشخصات سازنده و پلاک موتور را ملاک قرار دهید. اگر موتور زیاد قطع و وصل می‌شود یا راه‌اندازی سنگین دارد، یک رده بزرگ‌تر انتخاب کنید.
۲. ولتاژ بوبین
ولتاژ بوبین باید با ولتاژ مدار فرمان یکی باشد؛ رایج‌ترین حالت ۲۲۰ ولت AC است، اما بوبین‌های ۲۴ ولت DC، ۱۱۰ ولت یا ۳۸۰ ولت هم وجود دارند. وصل کردن بوبین به ولتاژ اشتباه باعث سوختن آن یا عمل نکردن کنتاکتور می‌شود.
۳. کنتاکت‌های کمکی
تعداد کنتاکت‌های کمکی باز و بسته را بر اساس نقشه‌ی مدار فرمان انتخاب کنید. در صورت نیاز، بلوک کنتاکت کمکی اضافه روی بیشتر کنتاکتورها نصب می‌شود.
کنتاکتور به‌تنهایی از موتور محافظت نمی‌کند
کنتاکتور فقط وظیفه‌ی قطع و وصل دارد. برای حفاظت موتور در برابر اضافه‌بار باید یک رله بی متال (رله حرارتی) زیر کنتاکتور نصب شود، مثل بی متال الکترونیکی اشنایدر LR9 D5367. برای حفاظت در برابر اتصال کوتاه هم از فیوز مینیاتوری سه فاز یا کلید حرارتی مناسب استفاده کنید. برای فرمان دستی نیز می‌توانید از شاسی استارت و استاپ استفاده کنید.
نکات نگهداری
- صدای وزوز زیاد معمولاً نشانه‌ی کثیفی سطح هسته یا افت ولتاژ بوبین است.
- پیچ‌های ترمینال را به‌صورت دوره‌ای سفت کنید؛ اتصال شل باعث داغ شدن و سوختن ترمینال می‌شود.
- اگر کنتاکت‌ها دچار جرقه‌زدگی شدید یا جوش‌خوردگی شدند، کنتاکتور را تعویض کنید.
جمع‌بندی
برای انتخاب کنتاکتور، جریان نامی موتور، ولتاژ بوبین و تعداد کنتاکت‌های کمکی را مشخص کنید و همیشه آن را همراه با رله بی متال و حفاظت اتصال کوتاه نصب کنید. انواع کنتاکتور شیمانو و اشنایدر را با ضمانت اصالت در الکترو تله ببینید.
